F-16 Fighting Falcon
Çok Amaçl? Sava? Uça??
?lk Uçu?: 8 Aral?k 1976
Tasar?m Özellikleri
  • De?i?ken kamburluklu kanatlar ve hücum kenar? vorteks uzant?lar? yüksek hücum aç?lar?nda ta??may? ve yönel kararl?l??? (directional stability) art?rmakta ve kanat kökü tutunma kayb?n? (stall) engellemektedir.
  • Kanat profili NACA 64A-204 kesitlidir ve kanat hücum kenar? ok aç?s? 40º dir.
  • F-16 dünyan?n ilk aerodinamik olarak karars?z uça??d?r. Manevra kabiliyetini art?rmak için a??rl?k merkezi aerodinamik merkezin gerisine al?nm??t?r (Relaxed Stability).
  • Derin kanat kökleri sa?laml??? art?r?rken, 113 kg l?k a??rl?k tasarrufu ve ekstra yak?t hacmi sa?lam??t?r.
  • Pilot koltu?u, özellikle yüksek g de?erlerinde pilotun daha rahat olabilmesi için 13º yerine 30º lik bir aç? ile arkaya do?ru yat?r?lm??t?r.
  • Maliyeti dü?ürmek amac? ile, F-15'te %25 olan titanyum kullan?m oran? sadece %2 de kalm??t?r. Ayn? ?ekilde, özellikle 1.5 M dan yüksek h?zlarda daha iyi performans sa?layan de?i?ken geometrili al?k yerine sabit geometrili al?k tercih edilmi?tir.
  • Birbirinden ba??ms?z iki hidrolik sistem 207 bar sistem bas?nc? ve 161 L/dak h?z ile birincil uçu? kontrol yüzeylerinin hareketleri için gerekli gücü sa?lamaktad?r.
  • Uçak 8,000 saatlik servis ömrüne göre tasarlanm??t?r.
Yap? Özellikleri
  • Kanat hafif ala??mdan imal edilmi? olup 11 spar, 5 rib ve tek parçal? alt ve üst yüzey kaplamalar?ndan olu?maktad?r ve gövdeye i?lenmi? alüminyum rakor ile tutturulmaktad?r.
  • Hücum kenar? (LE) flaplar? tek parça bonded aliminium honeycomb yap?dad?r ve dönel actuator ile hareket ettirilmektedir.
  • Fin çok sparl? çok ribli olup graphite epoxy kaplamaya sahiptir.
  • Taileronlar graphite epoxy laminate kaplamal?d?r ve corrugated alüminyum eksen miline tutturulmu?tur.
  • Gövde alt?ndaki finler aliminium honeycomb ve kaplamadan olu?maktad?r.
  • Kanopi polikarbonat ileri plastik malzemeden imal edilmi? ve radar enerjisini da??tmas? amac? ile alt?n film ile kaplanm??t?r. Böylelikle hava al???ndaki radar emici malzemeler ile birlikte ön radar izi %40 azalt?lm??t?r.
  • Kanopi 195º öne ve arkaya, 40º yanlardan a?a?? ve 15º önden a?a?? görü? aç?s?na sahiptir. Ayr?ca yukar?ya do?ru elektrik gücü ile aç?lan kanopi, acil durumlarda pilot taraf?ndan elle aç?labilmektedir.
  • Uça??n ini? tak?mlar? hidrolik kontrollü olup, ön ini? tak?m? arkaya, ana ini? tak?mlar? öne do?ru katlanmaktad?r.
  • Yönlendirilebilir ön ini? tak?m?n?n lasti?i 18x5.7-8 ölçülerde ve 20.68-21.37 bar bas?nçl?d?r. Ana ini? tak?mlar? lastikleri ise 27.75x8.75-14.5 ölçülerde ve 14.48-15.17 bar bas?nçtad?r.
Uçu? Kontrol Sistemi
  • 4 kanall? digital fly-by-wire uçu? kontrol sistemi bulunmaktad?r.
  • Yanal yunuslama(pitch) kontrolü tek parçal? taileronlar ve kanatlarda bulunan ve maks. 80º/s dönü? h?z?na sahip flaperonlar ile sa?lanmaktad?r.
  • Otomatik hücum kenar? (LE) flaplar?, Mach say?s?na ve hücum aç?s?na göre ayarlanmaktad?r.
  • Pilot kontrolleri ile kontrol yüzeyleri aras?nda do?rudan ba?lant? bulunmamaktad?r. Bunun yerine lövye ve dümen (rudder) pedal? komutlar? uçu? kontrol bilgisayar?na gönderilmekte ve bilgisayar uçu? ?artlar?na göre ilgili yüzeylere gerekli komutlar? göndermektedir.
  • Kuyruklar?n arkas?ndaki gövde uzant?lar?nda 60º aç?labilen hava frenleri bulunmaktad?r.
  • S?n?rl? yerde?i?tirmeli, kuvvete duyarl? lövye sa? konsola yerle?tirilmi?tir.
Güç ve Yak?t Sistemi
  • Her ikisi de ardyanmal? 129.0 kN iti? gücüne sahip bir adet F110-GE-129 veya F110-PW-229 turbofan motor bulunmaktad?r.
  • Yak?t, kanatlarda ve gövdedeki 2 adet tankta bulunan 5 adet seal-bonded depoda ta??nmaktad?r.
  • Gövdenin üst k?sm?nda, kokpitin gerisinde havada yak?t ikmal yuvas? bulunmaktad?r.
  • Gövde alt?nda bir adet 1,136 L kapasiteli ve her bir kanatta 1,402 L kapasiteli yak?t tanklar? ta??nabilmektedir.
Silah Sistemi
  • Kanat uçlar?nda birer adet AIM-9 Sidewinder'?n yan? s?ra, gövde alt?nda bir adet ve kanatlarda toplam 6 adet harici yük yuvas? bulunmaktad?r.
  • Ta??nabilen silahlar aras?nda Sparrow, Sky Flash, Frans?z Magic 2 k?z?lötesi yönlendirmeli havadan havaya ve AGM-65 Maverick havadan karaya füzeleri, HARM ve Shrike antiradyasyon füzeleri, Harpoon ve Penguin Mk 3 anti-gemi füzeleri bulunmaktad?r.
  • Sol kanat-gövde birle?im yerinde 511 mermili bir adet 20mm M61A1 Vulcan top bulunmaktad?r.
Versiyonlar
  • F-16 A/B
    • Block 1/5/10 : Aralar?nda küçük farklar bulunan ilk modellerdir.
    • Block 15 : ?lk büyük de?i?ikliklere sahip modelidir. Daha büyük yatay kuyruklar, yeni eklenen iki adet harici yük yuvas?, geli?tirilmi? AN/APG-66 radar ve kapasiteleri art?r?lm?? kanatalt? yuvalar? bu de?i?iklikler aras?ndad?r. Son Block 15, 1996 y?l?nda teslim edilmi?tir.
    • Block 15 OCU : 1987 y?l?nda itibaren Block 15, geli?tirilmi? F100-PW-220 turbofan motor, AGM-65 ve AMRAAM yetene?i, kar?? tedbir ve kokpit upgradelerine tabi tutulmu?tur.
    • Block 20 : Tayvan için geli?tirilen 150 adet Block 15 OCU modelidir.
    • F-16/79 : J79 turbojet motoru kullanacak ?ekilde tasarlanan F-16A ihraç modeli olup daha sonra iptal edilmi?tir.
    • F-16/101 : F101 turbofan motoru kullanacak ?ekilde tasarlanan F-16A modeli olup daha sonra iptal edilmi?tir.
    • F-16ADF : Amerikan ordusunun yedek gücü olan milli muhaf?zlar (National Guard) için upgrade edilmi? F-16A/B modelidir.
    • F-16I : ?srail için üretilen, geli?tirilmi? aviyoniklere sahip bir modeldir.
    • F-2A/B(FS-X) : Mitsubishi taraf?ndan Japonya'da üretilen modifiye edilmi? bir modeldir.
    • F-16XL : NASA taraf?ndan havac?l?k ara?t?rmalar? için kullan?lan delta-kanatl? bir versiyondur.
    • RF-16C/F-16R : ATARS (Advanced Tactical Airborne Reconnaissance System - ?stihbari görüntüleme ve data iletim sistemi) ünitesi ta??yan ke?if modelidir.
  • F-16 C/D
    • Block 25 : ?lk uçu?unu Haziran 1984'te yapm??t?r. Uçak AN/APG-86 radar, gece hassas sald?r? yetene?i ve F100-PW-220E turbofan motor ile donat?lm??t?r.
    • Block 30/32 : Block 30 GE, 32 ise PW motorlar ile donat?lm??t?r. ?lk Block 30 1987'de servise girmi?tir. En önemli yenilik AGM-88 HARM and Maverick füzelerini ta??yabilme yetene?idir. Uçak Block 30D'den itibaren, artan motor itkisi için geni?letilmi? al?klar ile donat?lm??t?r. Block 32'lerde bu özellik yoktur.
    • Block 40/42 (F-16 CG/DG) : 1988'de servise giren bu modelde uçak, LANTIRN pod ile her hava ko?ulunda ve her saatte sald?r? yetene?i kazanm??t?r. Kuvvetlendirilmi? ini? tak?mlar?, geli?tirilmi? radar yeni eklenen özelliklerdir. Bu model uçaklar 2002'den itibaren JDAM, JSOW, WCMD ve EGBU-27 bombalar?n? ta??ma kabiliyeti kazanm??t?r.
    • Block 50/52 (F-16 CJ/DJ) : ?lk Block 50/52 1991'in sonlar?nda teslim edilmi?tir. Uçak geli?tirilmi? GPS/INS ile donat?lm??t?r. Havadan havaya füzeler için mi?ferden hedef belirleme özelli?i ve Harpoon füzeleri, JDAM, JSOW ve WCMD bombalar? ile art?r?lm?? silah kapasitesi yeni eklenen özelliklerdir. Block 50 F110-GE-129 ve Block 52 F100-PW-229 motorlar? ta??maktad?r.
    • Block 50/52 Plus : Uçak en son aviyonikler ve Conformal Yak?t Tanklar? (CFT) ile donat?lm??t?r. Bütün çift ki?ilik modeller daha fazla aviyonik için 0.85 m³ hacim sa?lamak için geni?letilmi?tir.
  • F-16 E/F
    • Block 60 : F-16C/D'ye dayanan bu model, conformal yak?t tanklar?na, geli?tirilmi? radar ve aviyoniklere ve 144 kN itkiye sahip F110-132 motora sahiptir. En önemli yeniliklerden biri APG-80 radard?r. Ayr?ca uçak ASRAAM ve AGM-84E füzeleri ta??yabilmektedir. Uçaktaki CFT'ler 2,045 L ekstra yak?t ta??yabilmektedir. Bu, menzili art?rd??? gibi harici yak?t tanklar?n?n yerine silah ta??nabilmesine olanak sa?lamaktad?r.
VISTA & MATV
  • 1987 y?l?nda Variable-stability In-flight Simulator Test Aircraft (VISTA) program? çerçevesinde modifiye bir F-16 seçilmi?tir.
  • Uçak ilk uçu?unu Nisan 1992'de gerçekle?tirmi?tir. 1993 y?l?nda, uçak s?n?rs?z hücum aç?lar?nda uçmay? ve büyük yana kayma manevralar?n? gerçekle?tirmeyi sa?lamak üzere GE Çok Eksenli ?tki Yönlendirme (MATV) motoru ile donat?lm??t?r.
  • VISTA/F-16 sonradan PW itki yönlendirmeli motoru ile donat?lm??t?r ve halen California Edwards Hava Üssü'nde test pilotlar? e?itimi için kullan?lmaktad?r.
Boyutlar
  • Uzunluk:15.03m
  • Kanat Aç?kl???:9.45m
  • Yükseklik:5.09m
  • Kuyruk Aç?kl???:5.58m
  • Ana ?T Mesafesi:2.36m
  • Ana-Ön ?T Mesafesi:4.00m
  • Kanat Aç?kl?k Oran?:3.0
  • Kanat Alan?:27.87
  • Flaperon Alan?:2.91
  • LE Flap Alan?:3.41
  • Fin Alan?:5.09
  • Dümen (Rudder) Alan?:1.08
  • Kuyruk Alan?:5.92
  • :
A??rl?k ve Performans
  • Bo? A??rl?k:8,627kg
  • Dahili Yak?t:3,104kg
  • Maks. Harici Yak?t:3,066kg
  • Maks. Harici Yük:5,443kg
  • Maks. Kalk?? A??rl???:19,187kg
  • Maks. Kanat Yüklemesi:688kg/m²
  • T/W Oran?:1.1
  • Maks. H?z:2.05M
  • Ba?l. T?rmanma Oran?:15,239m/dak
  • Yakla?ma H?z?:?km/h
  • Tavan Uçu? Yüksekli?i:15,240m
  • Kalk?? Mesafesi:?m
  • ?ni? Mesafesi:?m
  • Menzil (Harici Yak?tla):3,890km
Resimler