X-36 Tailless Fighter Agility Research Aircraft

NASA ve Boeing'in birlikte yürüttü?ü X-36 "Tailless Fighter Agility Research Aircraft" projesi kapsam?nda, gelecek nesil sava? uçaklar?n?n manevra kabiliyetini ve hayatta kalabilirli?ini art?rmaya yönelik ileri teknolojiler kullan?larak, dü?ey kuyruksuz uçak konseptinin uygulanabilirli?i ara?t?r?lm??t?r. Bu çal??ma kapsam?nda bütün proje hedefleri ba?ar?l? bir ?ekilde gerçekle?tirilmi?tir.

Yakla??k %28 ölçekli sava? uça?? boyutlar?nda bir insans?z hava arac? olan X-36, ilk uçu?unu 17 May?s 1997 tarihinde gerçekle?tirmi?tir. Toplamda ise, 25 haftal?k bir sürede 31 adet uçu? ba?ar?l? bir ?ekilde gerçekle?tirilmi?tir.

NASA i?birli?inde, Boeing taraf?ndan geli?tirilen X-36 için iki prototip üretilmi? olup, projenin geli?tirme, üretim ve uçu? testleri de dahil olmak üzere toplam maliyeti yakla??k 21,000,000 $'d?r.

Tarihçe

?lk uçu?unu 17 May?s 1997 tarihinde gerçekle?tiren X-36, 25 haftal?k bir sürede, toplamda 15 saat 38 dakika süren 31 adet uçu? gerçekle?tirmi?tir. Bu uçu?larda, uçu? kontrol yaz?l?m?n?n dört farkl? sürümü kullan?lm??t?r. Bu uçu?larda, yakla??k 6,150 m irtifaya kadar ç?kan uçak, maksimum 40 derece hücum aç?s?na ula?m??t?r.

Uçu? testleri boyunca, uçak dü?ük h?zlarda yüksek hücum aç?lar?nda ve yüksek h?zlarda dü?ük hücum aç?lar?nda test edilmi?tir. Yakla??k olarak 380 km/sa maksimum h?za eri?en X-36 bütün uçu? bölgelerinde yüksek performans ve son derece kararl? bir uçu? sergilemi?tir.

Bu program?n ard?ndan yürütülen ve devam niteli?inde olan RESTORE program? kapsam?nda ise, geli?tirilen uçu? kontrol yaz?l?m? kullan?larak, ak?ll? uçu? kontrol sistemi uygulamas? gerçekle?tirilmi?tir. Bu kapsamda, uçu? esnas?nda, kontrol yüzeyleri ile ilgili çe?itli ar?za senaryolar? uygulanm?? ve uçu? kontrol bilgisayar?n?n bu ar?zaya, pilotun herhangi bir müdahalesine gerek kalmadan tepki vermesi beklenmi?tir. Denemelerin hepsinde X-36'n?n uçu? kontrol bilgisayar?, gerekli tepkiyi vermi? ve uçak kontrollü uçu?a devam etmi?tir.

Uçak Özellikleri
Genel Özellikler

Uzunluk:5.55 m
Kanat Aç?kl???:3.15 m
Yükseklik:0.95 m
Maks. Kalk?? A??rl???:560 kg
Motor:3.1 kN, x1 Williams International F112 turbofan
Maks. H?z:380 km/sa
Tavan Uçu? Yüksekli?i:6,150 m

Uçu? Kontrol Sistemi

Yakla??k % 28 ölçekli bir sava? uça?? boyutlar?nda olan X-36, geleneksel kuyruk yüzeyleri olmaks?z?n uçacak ?ekilde tasarlanm??t?r. Yönel (directional) kontrolü sa?lamak için, kanad?n ön taraf?nda yer alan ön kanatç?klar, ayr?k kanatç?klar (aileron) ve geli?mi? itki yönlendirmeli lüle kullan?lm??t?r. Uçak hem yunuslama (pitch) hem de sapma (yaw) ekseninde karars?zd?r. Gerekli kararl?l?k ise, uçu? kontrol bilgisayar? taraf?ndan sa?lanm??t?r.

Teknik Raporlar
Resimler